Jednym z najpoważniejszych przestępstw przeciwko rodzinie i opiece jest uregulowane w art. 207 Kodeksu karnego przestępstwo znęcania. Stanowi przykład czynu zabronionego, którego skutki wykraczają poza płaszczyznę prawa karnego, oddziałując także na postępowania cywilne i rodzinne.
Podstawa prawna – art. 207 Kodeksu karnego
Treść przepisu art. 207 § 1 k.k. brzmi:
„Kto znęca się fizycznie lub psychicznie nad osobą najbliższą albo inną osobą pozostającą w stałym lub przemijającym stosunku zależności od sprawcy, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.”
Typy kwalifikowane przewidziane są w:
§ 2 – znęcanie nad osobą nieporadną ze względu na wiek lub stan zdrowia (kara od 6 miesięcy do 8 lat),
§ 3 – gdy następstwem czynu jest targnięcie się pokrzywdzonego na własne życie (kara od 2 do 12 lat).
Znamiona przestępstwa znęcania się
a) Podmiot
Sprawcą może być każda osoba fizyczna ponosząca odpowiedzialność karną. Najczęściej jest to członek rodziny lub partner życiowy, ale również osoba pozostająca z pokrzywdzonym w stosunku zależności – np. opiekun czy pracodawca w relacjach quasi-rodzinnych.
b) Przedmiot ochrony
Przepis chroni:
bezpieczeństwo i godność osoby pokrzywdzonej,
prawidłowe funkcjonowanie rodziny,
wolność od przemocy fizycznej i psychicznej.
Jest to zatem dobro zarówno indywidualne (osoba pokrzywdzona), jak i społeczne (instytucja rodziny).
c) Zachowanie sprawcy
„Znęcanie się” nie zostało ustawowo zdefiniowane. Doktryna i judykatura przyjmują, że obejmuje ono powtarzalne, uporczywe i intencjonalne zadawanie cierpień.
Może przybrać formę:
fizyczną – bicie, kopanie, duszenie, głodzenie, narażanie na chłód lub inne formy przemocy cielesnej,
psychiczną – poniżanie, izolowanie, grożenie, kontrolowanie, stosowanie wyzwisk i upokorzeń.
Jednorazowy akt agresji nie jest co do zasady kwalifikowany z art. 207 k.k., choć może wypełniać znamiona innych przestępstw (np. naruszenia nietykalności cielesnej, art. 217 k.k.).
d) Strona podmiotowa
Przestępstwo znęcania się może być popełnione wyłącznie umyślnie. Najczęściej jest to zamiar bezpośredni – sprawca chce zadawać cierpienie. Możliwy jest także zamiar ewentualny, gdy sprawca przewiduje możliwość krzywdzenia ofiary i godzi się na ten skutek.
Powiązania z prawem rodzinnym
Choć art. 207 k.k. znajduje się w Kodeksie karnym, jego konsekwencje szczególnie silnie ujawniają się na gruncie prawa rodzinnego.
Rozwód i separacja – wykazanie znęcania się jest istotnym dowodem przy orzekaniu o winie w rozkładzie pożycia.
Władza rodzicielska – stosowanie przemocy wobec dziecka może skutkować ograniczeniem, zawieszeniem bądź pozbawieniem władzy rodzicielskiej.
Kontakty z dzieckiem – sąd rodzinny, uwzględniając dobro małoletniego, może ograniczyć bądź zakazać kontaktów sprawcy przemocy z dzieckiem.
Podsumowanie
Znęcanie się, opisane w art. 207 k.k., to przestępstwo o charakterze wielopłaszczyznowym. Łączy w sobie aspekty karnoprawne – dotyczące odpowiedzialności sprawcy i sankcji – oraz rodzinne, odnoszące się do ochrony osób najbliższych i kształtowania sytuacji opiekuńczo-wychowawczej.
Niniejszy artykuł nie stanowi porady prawnej.
Szczecin, dnia 27 sierpnia 2025 roku
Adwokat Natalia Paraszczak - Skrzypczak
