Instytucja zaprzeczenia ojcostwa stanowi jedno z podstawowych rozwiązań prawnych mających na celu korektę stanu cywilnego w sytuacjach, gdy ojcostwo wpisane do aktu urodzenia dziecka nie odpowiada rzeczywistym więzom biologicznym.
Jest ona wyrazem ochrony prawa do prawdy o pochodzeniu dziecka, a zarazem elementem równowagi pomiędzy zasadą stabilności stosunków rodzinnych a potrzebą ich zgodności z rzeczywistością.
Zaprzeczenie ojcostwa uregulowane zostało w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.
Domniemania ojcostwa w prawie polskim
Domniemanie ojcostwa męża matki
Zgodnie z art. 62 § 1 k.r.o. istnieje domniemanie prawne, iż ojcem dziecka urodzonego w czasie trwania małżeństwa jest mąż matki. Domniemanie to rozciąga się także na okres do 300 dni od ustania lub unieważnienia małżeństwa (§ 2), chyba że matka w tym czasie zawarła nowy związek małżeński – wówczas działa domniemanie na rzecz nowego męża.
Znaczenie domniemania
Domniemanie ojcostwa jest domniemaniem prawnym wzruszalnym – dopuszcza obalenie w drodze powództwa o zaprzeczenie ojcostwa. Stanowi ono kluczowy punkt wyjścia w każdej sprawie dotyczącej ustalenia pochodzenia dziecka.
Legitymacja do wytoczenia powództwa
Krąg uprawnionych
Powództwo o zaprzeczenie ojcostwa może wytoczyć:
mąż matki – w terminie w ciągu roku od dnia, w którym dowiedział się, że dziecko od niego nie pochodzi, nie później jednak niż do dnia osiągnięcia przez dziecko pełnoletności
(art. 63 § 1 k.r.o.),
matka dziecka – w terminie roku od dnia, w którym dowiedziała się, że dziecko od niego nie pochodzi, nie później jednak niż do dnia osiągnięcia przez dziecko pełnoletności.
(art. 69 § 1 k.r.o.),
dziecko – w ciągu roku od dnia, w którym dowiedziało się, że nie pochodzi od męża swojej matki (art. 70 § 1 k.r.o.),
prokurator – jeżeli wymaga tego dobro dziecka lub ochrona interesu społecznego (art. 86 k.r.o.)
Charakter terminów
Terminy przewidziane do wytoczenia powództwa o zaprzeczenie ojcostwa mają charakter zawity, co oznacza, że ich upływ powoduje wygaśnięcie uprawnienia. Orzecznictwo konsekwentnie podkreśla, że nie podlegają one przywróceniu.
Przedmiot i cel powództwa
Celem powództwa jest obalenie domniemania ojcostwa poprzez sądowe ustalenie, że mąż matki nie jest ojcem dziecka.
W konsekwencji wyeliminowane zostają skutki prawne wynikające z domniemania ojcostwa, w szczególności w zakresie:
stosunków rodzinno-prawnych (władza rodzicielska, obowiązek alimentacyjny),
dziedziczenia ustawowego,
nazwiska dziecka.
Postępowanie dowodowe
Dowodzenie w sprawach o zaprzeczenie ojcostwa ma szczególny charakter.
Kluczowe znaczenie mają:
-badania DNA, które dostarczają jednoznacznych danych biologicznych,
-dowody z zeznań stron i świadków,
-dokumentacja medyczna oraz inne środki dowodowe, które mogą podważyć prawdopodobieństwo ojcostwa męża matki.
Dobro dziecka jako zasada nadrzędna
W doktrynie i orzecznictwie podkreśla się, że instytucja zaprzeczenia ojcostwa, mimo iż zmierza do zapewnienia zgodności stanu prawnego z biologicznym, musi być interpretowana przez pryzmat dobra dziecka.
Dobro dziecka wyraża się w:
-zapewnieniu mu prawa do tożsamości i prawdziwej informacji o swoim pochodzeniu,
-jednoczesnej ochronie przed destabilizacją jego sytuacji rodzinnej.
Dlatego ustawodawca ograniczył możliwość wytoczenia powództwa ścisłymi terminami, równoważąc potrzebę zgodności z rzeczywistością biologiczną z zasadą pewności i stabilności stosunków prawnych.
Niniejszy artykuł nie stanowi porady prawnej.
Szczecin, dnia 27 sierpnia 2025 roku
Adwokat Natalia Paraszczak - Skrzypczak
