Instytucja zaprzeczenia ojcostwa stanowi jedno z podstawowych rozwiązań prawnych mających na celu korektę stanu cywilnego w sytuacjach, gdy ojcostwo wpisane do aktu urodzenia dziecka nie odpowiada rzeczywistym więzom biologicznym. 

Jest ona wyrazem ochrony prawa do prawdy o pochodzeniu dziecka, a zarazem elementem równowagi pomiędzy zasadą stabilności stosunków rodzinnych a potrzebą ich zgodności z rzeczywistością.

Zaprzeczenie ojcostwa uregulowane zostało w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Domniemania ojcostwa w prawie polskim

Domniemanie ojcostwa męża matki

Zgodnie z art. 62 § 1 k.r.o. istnieje domniemanie prawne, iż ojcem dziecka urodzonego w czasie trwania małżeństwa jest mąż matki. Domniemanie to rozciąga się także na okres do 300 dni od ustania lub unieważnienia małżeństwa (§ 2), chyba że matka w tym czasie zawarła nowy związek małżeński – wówczas działa domniemanie na rzecz nowego męża.

Kluczowe uwarunkowania prawne i procesowe
Rozwód choć zawsze stanowi decyzję o istotnym znaczeniu życiowym i prawnym, może — w określonych warunkach — zostać przeprowadzony w sposób stosunkowo sprawny i uporządkowany. Polskie prawo rodzinne przewiduje konkretne mechanizmy, które umożliwiają uzyskanie rozwodu bez nadmiernej zwłoki.

Fundament - trwały i zupełny rozkład pożycia
Sąd może orzec rozwód wyłącznie wówczas, gdy między małżonkami doszło do trwałego i zupełnego rozkładu pożycia małżeńskiego (art. 56 § 1 KRO). 

Zupełność oznacza ustanie wszystkich trzech więzi: emocjonalnej, fizycznej i gospodarczej. Trwałość to zaś brak realnych szans na odbudowę tych relacji. Te przesłanki muszą być spełnione niezależnie od woli stron.

W kontekście szybkości postępowania najistotniejsze jest, aby materiał dowodowy przedstawiony przez strony pozwalał sądowi na jednoznaczne stwierdzenie, że przesłanki te są spełnione — bez konieczności prowadzenia rozbudowanego postępowania dowodowego.

Rozwód bez orzekania o winie – czynnik przyspieszający
Zgodne żądanie stron o orzeczenie rozwodu bez orzekania o winie (art. 57 § 2 KRO) jest jednym z głównych elementów umożliwiających przeprowadzenie postępowania w sposób przyśpieszony.

Współczesne sprawy z zakresu prawa rodzinnego coraz częściej wiążą się z problemem alienacji rodzicielskiej – zjawiska niezwykle szkodliwego dla dziecka, a zarazem trudnego do jednoznacznego uchwycenia w ramach postępowania sądowego. Jako adwokat od sprawach rodzinnych, dostrzegam konieczność zwiększenia świadomości prawnej rodziców oraz wskazania możliwych instrumentów przeciwdziałania alienacji – zgodnie z obowiązującym porządkiem prawnym oraz z poszanowaniem dobra dziecka jako naczelnej wartości w polskim systemie prawa rodzinnego.

Czym jest alienacja rodzicielska?
Alienacja rodzicielska to proces, w którym jeden z rodziców – najczęściej ten sprawujący bezpośrednią opiekę nad dzieckiem – podejmuje działania mające na celu zaburzenie lub całkowite zerwanie więzi emocjonalnej dziecka z drugim rodzicem.

Działania te mogą przybierać różnorodne formy, od otwartego oczerniania drugiego rodzica, poprzez manipulację emocjonalną, aż po utrudnianie lub uniemożliwianie kontaktów. Choć alienacja nie jest obecnie samodzielnym pojęciem prawnym w polskim ustawodawstwie, to jej skutki znajdują odzwierciedlenie w orzecznictwie sądów rodzinnych oraz mogą być podstawą do stosowania określonych środków prawnych.